Witgouden hangers
Aan een hanger zelf gaat zelden iets kapot. De schade zit in het oogje waarmee hij aan de ketting hangt, en in de ketting op de plek waar dat oogje overheen schuurt. Twee metalen delen die de hele dag over elkaar bewegen, slijten elkaar door — dat is het hele verhaal, en de rest van deze pagina gaat over hoe je dat uitstelt.
Controleer het oog van je hanger elk jaar op een sleuf aan de binnenkant. Is die er, dan is het oog voor een deel weggesleten en breekt het op termijn. Kies bij aanschaf een dik, rond en glad oog en stem de ketting af op het gewicht: een hanger van meer dan zes gram vraagt een stevige schakel.
Vier soorten oog
Het oog, ook wel bail genoemd, komt in vier uitvoeringen voor. Een vast gegoten oog zit in één stuk aan de hanger en is de sterkste variant. Een gesoldeerd ringetje is het gangbaarst en prima, mits het echt dicht is gesoldeerd en niet alleen dichtgeknepen. Een open gebogen ringetje is de zwakste optie: het kan onder belasting openbuigen en de hanger verdwijnt zonder dat de ketting breekt. Een scharnierende bail met klik laat je de hanger verwisselen, maar heeft een veer en een sluitpunt die beide kunnen bezwijken. Voor een sieraad dat je dagelijks draagt en niet wisselt, is een vast of dichtgesoldeerd oog de verstandige keuze.
Hangergewicht en schakeldikte
| Gewicht hanger | Draaddikte ketting | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| tot 1 g | 0,8–1,0 mm | Fijne schakel volstaat, ook venetiaans |
| 1–3 g | 1,0–1,3 mm | Let op het formaat van het oog |
| 3–6 g | 1,3–1,8 mm | Slangketting afraden |
| 6–12 g | 1,8–2,5 mm | Karabijnhaak in plaats van veerring |
| vanaf 12 g | vanaf 2,5 mm | Massieve schakel, kastslot, jaarlijkse controle |
De tabel is een startpunt en geen norm; de vorm van het oog telt zwaarder dan het getal. Welke schakel bij welk gebruik hoort staat bij schakelsoorten vergeleken.
Hoe het oog slijt
De ketting loopt door het oog en beweegt daar bij elke stap een fractie. Op de plek waar ze elkaar raken ontstaat eerst een glimmend plekje, daarna een ondiepe sleuf en uiteindelijk een dunne brug die breekt. Het gaat sneller wanneer de hanger zwaar is, wanneer het oog scherpe binnenranden heeft, of wanneer hanger en ketting van verschillende metalen zijn. Een witgouden oog op een zilveren ketting slijt vooral de ketting weg; een stalen ketting slijt juist het gouden oog. Merk je een sleuf, laat het oog dan verdikken of vervangen voordat er iets loskomt. Wat er bij een breuk mogelijk is, staat bij gebroken ketting.
Draai je hanger af en toe een halve slag als het oog dat toelaat. De slijtage verdeelt zich dan over twee plekken in plaats van één. Bij een vast oog kan dat niet, en dan is het periodiek laten nakijken de enige remedie.
Combineren met een bestaande ketting
- Zelfde metaal, zelfde gehalte. Dat voorkomt dat het zachtste deel de rekening betaalt.
- Past het oog eromheen? Neem de ketting mee naar de winkel; op de foto valt niet te zien of het oog wijd genoeg is.
- Kies de lengte op de hanger. Een grote hanger heeft ruimte nodig om vrij te vallen; zie kettinglengte kiezen.
- Let op de zetting. Steekt er zetwerk uit aan de achterkant, dan schuurt dat over de huid en over kleding.
- Denk aan de rhodiumlaag. Op een hanger slijt die veel langzamer dan op een ring, omdat er nauwelijks wrijving is; kleurverschil met de ketting is daardoor na jaren zichtbaar.
- Twijfel je over de ketting zelf? Sluitingen en constructie staan bij witgouden kettingen.
Veelgestelde vragen
Mijn hanger is kwijt maar de ketting is heel. Hoe kan dat?
Dan is het oog opengebogen of doorgesleten. Bij een open ringetje gebeurt dat zonder waarschuwing; bij een doorgesleten oog is er meestal maanden eerder al een sleuf te zien.
Hoe zwaar mag een hanger aan een fijne ketting zijn?
Bij een draaddikte rond een millimeter is drie gram al veel. De ketting houdt het gewicht wel, maar de slijtage op het contactpunt verloopt aanzienlijk sneller.
Kan een oog verdikt of vervangen worden?
Ja, dat is regulier goudsmidswerk. Bij een hanger met stenen let de werkplaats op de warmte van het solderen; soms moet de steen er eerst uit.
Waarom draait mijn hanger steeds om?
Het zwaartepunt ligt niet onder het oog. Een goudsmid kan het oog verplaatsen of verzwaren aan één zijde; bij een platte hanger helpt een breder oog dat minder kan kantelen.
Laatst gecontroleerd: