Witgouden horlogekasten
Een horlogekast in witgoud is geen sieraad met een uurwerk erin, maar een technisch onderdeel dat waterdichtheid moet garanderen. Dat maakt onderhoud lastiger dan bij een ring: elke bewerking aan de buitenkant raakt aan de afdichting, het glas en de pasvorm van de bodem. Deze pagina behandelt wat er aan zo'n kast slijt en wat je daaraan kunt laten doen.
Witgoud is met ruwweg 110 tot 200 HV aanzienlijk zachter dan het staal waaruit de meeste kasten gemaakt zijn. Een witgouden kast krijgt daardoor sneller deuken en ronde randen, vooral op de lugs en de lunette. Polijsten helpt optisch maar neemt materiaal weg, en rhodineren van een complete kast is bepaald niet vanzelfsprekend: glas, pakkingen en kroon moeten er eerst uit.
Waar de slijtage begint
| Onderdeel | Wat je ziet | Herstelbaar |
|---|---|---|
| Lugs (de hoorns) | Afgeronde ribben, verdwenen scherpe kant | Beperkt; vorm terugbrengen kost veel materiaal |
| Lunette | Deukjes en fijne krassen door deurposten en tafelranden | Ja, door polijsten binnen grenzen |
| Kastflank | Doffe zone waar de kast tegen de pols draait | Ja |
| Bodemrand en schroefdraad | Bramen door verkeerd openen | Soms; anders bodem vervangen |
| Kroonbuis | Speling op de kroon, water dringt binnen | Vervangen, niet polijsten |
| Schakelband en vouwsluiting | Rammelende pennen, uitgesleten gaten | Pennen en bussen vervangen |
Gewicht: reken erop dat je het voelt
Witgoud is fors zwaarder dan staal. Bij 750 ligt de dichtheid tussen ongeveer 14,7 en 16,3 g/cm³, bij 585 tussen 12,8 en 14,6, tegenover ruwweg 8 voor roestvrij staal. Dezelfde kastvorm weegt in witgoud dus grofweg het dubbele. Dat voelt substantieel aan de pols, maar het betekent ook dat het horloge harder aankomt als het valt en dat een lichte band de balans scheeftrekt. Voor de vergelijking met andere kastmaterialen is de pagina slijtvastheid van edelmetalen bruikbaar.
Polijsten: wat het kost aan materiaal
Elke polijstbeurt neemt een dunne laag metaal weg. Bij staal is dat vervelend, bij een edelmetalen kast is het bovendien waardeverlies: de scherpe overgangen tussen gepolijste en geborstelde vlakken verdwijnen en de kast verliest zijn oorspronkelijke lijn. Een vakman werkt daarom met afplakken en met de hand op de vlakken, niet met een borstel over de hele kast. Laat een kast met een gravure of een gestempeld gehalte alleen bewerken door iemand die weet dat die tekens dun zijn; zie hoeveel materiaal polijsten wegneemt en afwerken met behoud van gravure.
Rhodineren van een kast
- Beoordeling vooraf. Niet elke werkplaats neemt horlogekasten aan; vraag ernaar voordat je het horloge achterlaat.
- Demontage. Uurwerk, wijzerplaat, glas, kroon en pakkingen moeten eruit. Rhodineerbad en elektrolyt horen niet bij die onderdelen te komen.
- Voorbewerking. De kast wordt gereinigd en licht gepolijst; ook hier gaat materiaal verloren.
- Bad en spoeling. De laag is dun, in de orde van 0,1 tot 2,5 micron, en volgt elke oneffenheid die eronder zit.
- Hermontage en waterdichtheidstest. Nieuwe pakkingen zijn vrijwel altijd nodig; zonder test weet je niet of de kast weer dicht is.
Reken op een aanzienlijk langere doorlooptijd dan de één tot drie werkdagen die voor een ring met eigen atelier gebruikelijk zijn. Zie de processtappen bij rhodineren voor de achtergrond.
Dragen zonder onnodige schade
- Draag het aan de minst actieve hand. De meeste deuken ontstaan bij deurposten en autoportieren.
- Laat de band goed passen. Een te ruime band laat de kast draaien en schuren tegen het polsbeen.
- Vermijd chloorwater. Ook bij een dichte kast tast chloor de pakkingen en de legering aan; zie chloor en witgoud.
- Laat het schroefdraad met het juiste gereedschap openen. Bramen op een gouden bodem zijn nauwelijks weg te werken.
- Bewaar het los van andere stukken. Zie opbergen zonder krassen.
Andere zware witgouden stukken staan bij herensieraden.
Veelgestelde vragen
Krast een witgouden kast sneller dan een stalen?
Ja. Het materiaal is zachter, dus dezelfde aanraking laat een diepere kras achter. Daar staat tegenover dat kleine krassen in edelmetaal makkelijker weg te werken zijn.
Kan een juwelier zomaar mijn horloge polijsten?
Technisch wel, verstandig niet. Vraag of het uurwerk eruit gaat en of de vlakken worden afgeplakt, en laat de waterdichtheid na afloop testen.
Is de kast van mijn horloge massief witgoud?
Kijk naar het gehaltestempel op de bodem of tussen de lugs. Ontbreekt dat, dan kan het om verguld of gerhodineerd staal gaan; zie geen stempel in je sieraad.
Waarom is de kleur van mijn kast op sommige plekken warmer geworden?
Daar is de rhodiumlaag doorgesleten en zie je de legering zelf. Dat is normaal en gebeurt het eerst op de flanken en de lunette.
Laatst gecontroleerd: