Smeltpunt van witgoud
Een legering smelt niet bij één temperatuur maar over een traject. Dat klinkt als een detail voor de werkplaats, maar het bepaalt of jouw ring bij de juwelier om de hoek gerepareerd kan worden of dat het werk uit huis moet. Hieronder staan de waarden en de gevolgen.
Witgoud heeft geen vast smeltpunt. Nikkelhoudende legeringen worden globaal tussen 900 en 1050 °C vloeibaar, palladiumhoudende legeringen liggen daar honderden graden boven. Zuiver goud smelt bij 1064 °C, palladium bij ongeveer 1555 °C en platina bij ongeveer 1768 °C.
Solidus en liquidus
Bij het opwarmen van een legering begint een deel eerder te smelten dan de rest. De temperatuur waarbij de eerste vloeibare fase ontstaat heet de solidus; de temperatuur waarbij alles vloeibaar is, de liquidus. Daartussen zit een pappige toestand waarin het metaal vervormt zonder te vloeien. Precies daar gaat werk mis: een ring die in dat traject belandt, zakt in of krijgt een korrelig oppervlak dat niet meer weg te polijsten is.
Hoe breed dat traject is, hangt af van de bijmetalen. Zink en zilver verlagen de solidus, palladium en nikkel trekken de liquidus omhoog. Een legering met veel verschillende metalen heeft daardoor een breder en lastiger traject dan een simpele.
Waarden per metaal
| Materiaal | Smelt bij (°C) | Relevantie in de werkplaats |
|---|---|---|
| Zink | 420 | Verdampt bij omsmelten, verschuift de samenstelling |
| Zilver | 962 | Verlaagt de solidus van de legering |
| Fijngoud | 1064 | Referentiepunt voor alle goudlegeringen |
| Koper | 1085 | Gangbaar bijmetaal in goedkopere legeringen |
| Nikkel | 1455 | Verhoogt het traject, maar minder dan palladium |
| Palladium | 1555 | Reden dat palladiumwitgoud niet elk atelier ligt |
| Platina | 1768 | Vraagt aparte apparatuur en beschermgas |
| Witgoud met nikkel | 900 – 1050 | Traject, geen punt |
| Witgoud met palladium | 1100 – 1350 | Breder traject, hogere piektemperatuur |
Waarom solderen zo nauw luistert
Solderen werkt alleen als het soldeer smelt terwijl het werkstuk vast blijft. Daarvoor is een marge nodig tussen beide trajecten. Bij een legering met een lage solidus wordt die marge krap, en bij een tweede reparatie op dezelfde plek nog krapper, omdat er dan soldeer met een nog lagere smelttemperatuur nodig is. Werkplaatsen houden daarom bij hoe vaak een stuk al gesoldeerd is.
- Hoog soldeer. Smelt dicht bij het werkstuk, geeft de sterkste en kleurechtste naad, maar vraagt ervaring.
- Laag soldeer. Veiliger voor het sieraad, maar de naad blijft zichtbaar en is zwakker.
- Lasersolderen. Brengt de warmte plaatselijk in, waardoor stenen en gravures gespaard blijven. Niet elke werkplaats heeft de apparatuur.
Dat verklaart het praktische advies bij reparaties aan witgoud en waarom het verkleinen van een ring met stenen dichtbij de naad een aparte aanpak vraagt.
Hoger gehalte, hoger smeltpunt?
Niet vanzelf. Het traject wordt vooral bepaald door de bijmetalen, niet door hoeveel goud erin zit. Een 585-legering met veel palladium ligt hoger dan een 750-legering met veel koper en zink. Wie dus van gehalte redeneert naar smelttemperatuur, zit er regelmatig naast. Zie de samenstelling per gehalte voor de bijmetalen die dit sturen, en palladium-witgoud voor de gevolgen aan de bovenkant van de schaal.
Ook de rhodiumlaag speelt mee. Rhodium zelf smelt pas ver boven de goudlegering, maar de laag wordt bij verhitten aangetast en verkleurt. Na elke soldeerklus moet dat deel opnieuw worden afgewerkt. Zie de productiestappen.
Veelgestelde vragen
Kan een ring smelten bij een brand of in een oven?
Bij een huisbrand kan de temperatuur ruim boven de solidus komen. Het sieraad hoeft dan niet volledig vloeibaar te worden om onherstelbaar vervormd te raken.
Waarom kleurt witgoud na verhitten donker?
Koper en andere bijmetalen oxideren aan het oppervlak. Die laag wordt na het solderen weggebeitst en weggepolijst, waarna opnieuw rhodineren nodig is.
Kan mijn oude witgoud worden omgesmolten tot een nieuw sieraad?
Technisch kan het, maar veel werkplaatsen doen het liever niet direct. Oud materiaal bevat soldeernaden en verontreinigingen die het traject en de gietkwaliteit onvoorspelbaar maken.
Smelt platina daarom moeilijker te repareren?
Ja. De veel hogere temperatuur vraagt andere branders en vaak beschermgas, waardoor niet elke juwelier platina in eigen huis bewerkt.
Laatst gecontroleerd: