Gehalte meten met XRF
Bij vrijwel elk inkooppunt en veel juweliers staat tegenwoordig een apparaat dat in een minuut vertelt waaruit je sieraad bestaat, zonder er iets van af te halen. Handig, maar het meet niet wat de meeste mensen denken dat het meet. Deze pagina legt uit hoe het werkt en waar de grens ligt.
XRF staat voor röntgenfluorescentie. Het apparaat bestraalt het sieraad, waarna elk element zijn eigen karakteristieke straling teruggeeft; daaruit volgt de samenstelling in procenten. De meting is snel en beschadigt niets, maar reikt slechts enkele micrometers diep. Rhodium, verguldsel en oppervlakteverrijking kunnen de uitkomst daardoor vertekenen.
Wat het apparaat wel en niet ziet
| Situatie | Effect op de uitslag | Wat de meter kan doen |
|---|---|---|
| Verse rhodiumlaag | Rhodium verschijnt in de analyse en drukt de overige percentages | Op een gesleten plek meten of de laag lokaal verwijderen |
| Verguld of doublé | Meet de goudlaag; het onedele basismetaal blijft onzichtbaar | Meten op een slijtplek, of gewicht en dichtheid erbij betrekken |
| Oppervlakteverrijking na bewerking | Buitenlaag kan goudrijker zijn dan de kern | Meerdere plekken meten en vergelijken |
| Soldeernaden | Soldeer heeft een ander gehalte dan de band | Weg van naden en zettingen meten |
| Vuil, was of crème | Absorbeert straling en verlaagt gemeten waarden | Eerst reinigen; zie witgoud schoonmaken |
Vraag altijd op welke plek gemeten is en of er op meerdere punten is gemeten. Eén meting op een gerhodineerde buitenkant is geen betrouwbare gehaltebepaling, hoe overtuigend het cijfer op het schermpje ook oogt.
De methoden naast elkaar
| Methode | Schade | Wat je krijgt |
|---|---|---|
| Zuurtest op toetssteen | Matte veeg | Een klasse: boven of onder een drempel |
| XRF-meting | Geen | Samenstelling in procenten van de buitenlaag |
| Destructieve bepaling in een laboratorium | Klein monster gaat verloren | Het gehalte van het bulkmateriaal |
De derde rij is de methode waarop keuringen uiteindelijk steunen, maar hij is voor consumenten zelden toegankelijk en niet zinvol bij een sieraad dat je wilt houden. Hoe keuring in Nederland werkt, staat bij de Nederlandse keuring. De praktische kant van de zuurtest bij de zuurtest.
Wanneer je erom vraagt
- Voor verkoop. Een gemeten gehalte voorkomt dat er voorzichtig geschat wordt in het nadeel van de verkoper; zie witgoud verkopen.
- Bij een sieraad zonder stempel. Dan is meten de snelste route naar zekerheid; zie geen stempel.
- Bij tweedehands aankoop. Vraag of de verkoper een meting laat doen voordat je betaalt.
- Bij twijfel over de legering. De analyse laat ook zien of er nikkel of palladium in zit, wat uitmaakt bij een nikkelallergie.
Wat je met de uitslag doet
Een uitslag toont percentages per element. Het goudpercentage vermenigvuldig je met het gewicht en met de prijs per gram fijngoud om de materiaalwaarde te krijgen; die rekenstap staat op prijs per gram. Wijkt het gemeten gehalte af van het stempel, vraag dan om een tweede meting op een andere plek voordat je conclusies trekt. Kleine afwijkingen zijn normaal; een uitslag die tientallen procenten afwijkt, wijst meestal op een laag in plaats van op massief materiaal. De volledige controlevolgorde staat bij vals witgoud herkennen, en de tekens die je zonder meting kunt lezen bij keurmerken en stempels.
Veelgestelde vragen
Is een XRF-meting schadelijk voor mij of voor het sieraad?
Het sieraad ondervindt niets. De apparatuur werkt met röntgenstraling in een afgeschermde meetkamer en is aan gebruiksregels gebonden; blijf op afstand zoals de bediener aangeeft.
Hoe diep meet het apparaat?
Bij goudlegeringen slechts enkele micrometers. Dat is dunner dan menig verguldsel, en dat is precies de beperking.
Moet de rhodiumlaag eraf voor een goede meting?
Niet altijd. Meten op een gesleten plek is meestal genoeg. Bij een verse laag kan lokaal verwijderen nodig zijn, wat opnieuw rhodineren vraagt.
Wat kost een meting?
Bij inkooppunten hoort het meestal bij de taxatie van je partij. Losse metingen bij een juwelier worden verschillend berekend; vraag het vooraf.
Laatst gecontroleerd: